Loading

Cebula czarownic

Kwiecień 2017

Cebula czarownic

Cebula czarownic i czosnek cygański to mniej znane nazwy czosnku niedźwiedziego. Jego nazwa botaniczna nawiązuje do starogermańskiej legendy, według której był on pierwszą rośliną zjadaną przez niedźwiedzie wybudzające się z zimowego snu. Od dawna wiadomo, że starożytni Germanie wykorzystywali czosnek niedźwiedzi jako jeden z najważniejszych leków, mało kto jednak wie, że badania archeologiczne wykazały iż na terenie Niemiec roślina ta była wykorzystywana już w mezolicie (około 8000 – 4800 p.n.e.).

 

www.dominikakustosz.com

 

Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum) to roślina należąca do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae). Spotkać ją można w Europie, Azji Mniejszej i na terenie Kaukazu. W naszym kraju czosnek niedźwiedzi rośnie prawie wszędzie. Na niżu jest stosunkowo rzadki, za to w górach – w reglu dolnym (Sudetach, Karpatach) i na Pogórzu rośnie łanami. Jeszcze do niedawna sądzono, że w rejonie Tatr znane są tylko dwa stanowiska: jedno z Zadniej Kopki, a drugie ze Słowacji, prawdopodobnie błędnie opisane, z Doliny Suchej Sielnickiej. Ponadto znane było stanowisko z rejonu Podtatrza, a dokładniej z Lasu Chałubińskich. Jednak badania terenowe prowadzone w latach 2004-2008 doprowadziły do odnalezienia 6 nowych stanowisk na obrzeżu Tatrzańskiego Parku Narodowego usytuowanych głównie wzdłuż potoków na wysokości od 870 do 1020m n.p.m. Czosnek niedźwiedzi preferuje lasy liściaste w szczególności buczyny, w których wczesną wiosną tworzy zielone dywany. Rośnie przede wszystkim na podłożu wapiennym, na glebach świeżych, gliniasto-piaszczystych bogatych w składniki mineralne.

 

www.dominikakustosz.com

 

Czosnek niedźwiedzi jest geofitem osiągającym wysokość maksymalnie do 50 cm. Posiada wąską żółtawą cebulę, która może mieć długość nawet 6 cm. To z niej wyrastają wyłącznie odziomkowe liście. Zazwyczaj dwa, choć czasami może być jeden lub trzy. Liście posiadają długie ogonki. Co ciekawe, są one skręcone przez co liście skierowane są ku górze ciemniejszą, dolną stroną. Liście czosnku niedźwiedziego są szerokolancetowate, płaskie i cienkie. Mają intensywnie zielony kolor i charakterystyczny czosnkowy zapach. Zawdzięczają go zawartym w komórkach tiolom (nazywanym też merkaptanami lub tioalkoholami), czyli organicznymi związkami chemicznymi, w których atom tlenu z grupy hydroksylowej zastąpiony jest atomem siarki. Z cebuli wyrasta także trójkanciasta i bezlistna łodyga. Na jej szczycie od kwietnia do maja rozwijają się kwiaty zebrane w płaskokulisty baldach pozorny. Kwiatostany przed rozwinięciem osłonięte są dwoma lub trzeba cienkimi (wręcz błoniastymi), białymi listkami tworzącymi okrywę, która odpada po przekwitnięciu. Małe, bo osiągające średnicę około 1,5 cm, wyrastające na szypułkach kwiaty również są białe, a kształtem przypominają gwiazdy. Zbudowane są z sześciu równowąskolancetowatych działek, tylu samych pręcików oraz trzykomorowego słupka. Działki mają długość 1 cm, natomiast pręciki są od nich krótsze o połowę. Kwiaty zapylane są przez trzmiele i muchy. Jednakże czosnek niedźwiedzi zabezpieczył się ewolucyjnie przed brakiem zapylenia krzyżowego. Jeśli z jakiegoś powodu kwiat nie zostanie zapylony przez owady, dochodzi do samozapylenia. Dzieje się tak ponieważ słupek po pewnym czasie wygina się dotykając znamieniem pylników. Po zapyleniu wytwarza się trzyczęściowa torebka wewnątrz której znajduje się sześć nasion. Warto wiedzieć, że czosnek niedźwiedzi jest idealnym przykładem myrmekochorii. Łupiny nasienne posiadają bowiem zapas tłuszczu, który jest chętnie zjadany przez mrówki. Owady te zbierają nasiona i zanoszą do mrowisk roznosząc je przy okazji po lesie. Nasiona mimo iż dojrzewają już po około dwóch miesiącach, kiełkować mogą dopiero w następnym roku.

 

www.dominikakustosz.com

 

Od wieków liście czosnku niedźwiedziego wykorzystywane były w medycynie naturalnej. Co ciekawe, w naszym kraju roślina ta dopiero od niedawna na nowo zyskuje na popularności. Liście należy zbierać nim roślina zakwitnie gdyż wówczas są najdelikatniejsze i najbardziej wartościowe. Po zakwitnięciu liście stają się łykowate. Aby w pełni skorzystać z korzystnych właściwości czosnku najlepiej zjadać surowe liście, jednak można je także przyrządzać na wiele sposobów (np. marynować, gotować, piec lub robić z nich pasty i wekować). Aby czosnek niedźwiedzi zachował swoje wartości odżywcze pamiętajmy, żeby dodawać go do potraw dopiero pod sam koniec gotowania lub pieczenia. W tym miejscu trzeba też napisać, że osoby cierpiące na wrzody powinny jeść czosnek niedźwiedzi właśnie lekko podgotowany, a jeśli chcą jeść surowy to muszą ograniczyć jego ilość. Właściwości lecznicze czosnek zawdzięcza bogatemu składowi chemicznemu: dużej ilości witaminy C, B, A i E, olejkom eterycznym (min.: urasalinie), flawonoidom, allicynie, aminokwasom, a także mikro i makro elementom np.: siarce, selenowi, manganowi, żelazie. Trzeba podkreślić fakt, że większość swoich niezwykłych właściwości zawdzięcza on wyłącznie siarce. To dzięki niej ma działanie podobne do używanego na co dzień w kuchni czosnku pospolitego, czyli głównie

  • bakteriobójcze,
  • przeciwgrzybiczne
  • i przeciwgorączkowe.

Z tego też względu zalecany jest przy przeziębieniach oraz wszelakich chorobach górnych dróg oddechowych. Warto też wiedzieć, że pobudza on wydzielanie śluzu w oskrzelach oraz dzięki kwasom fenolowym pobudza odkrztuszanie. Co najważniejsze, posiada związki, które stymulują produkcję immunoglobulin, czyli przeciwciał odpowiedzialnych za odporność naszego organizmu. Ponadto, czosnek niedźwiedzi obniża ciśnienie tętnicze krwi i poziom szkodliwego cholesterolu, a dzięki zawartości adenozyny przeciwdziała powstawaniu zakrzepów. Korzystnie wpływa na układ krwionośny, a zwłaszcza serce zapobiegając miażdżycy, zawałom i udarom. Ponieważ posiada dużo żelaza (30 razy więcej niż czosnek pospolity) powinny go jeść osoby cierpiące na anemię. Jest także skutecznym lekiem w leczeniu chorób reumatycznych, a dodatkowo wpływa na poprawę działania chrząstek stawowych. Od wieków wiadomo także, że wpływa na polepszenie trawienia pobudzając wydzielanie soków żołądkowych oraz żółci i zapobiegając wzdęciom. Należy także dodać, że jedzenie liści czosnku na czczo jest skuteczną metodą pozbycia się z układu pokarmowego pasożytów takich jak: owsiki, glisty, a nawet tasiemce. Najnowsze badania wykazały także, że ma on istotne znaczenie w leczeniu nowotworów nawet tak poważnych jak glejak. Okazało się bowiem, że będąc jedną z najbogatszych pod względem ilości siarki rośliną w Europie, skutecznie wpływa on na zmniejszenie ilości wolnych rodników w naszym organizmie. Leczniczy wpływ czosnku niedźwiedziego na skórę, włosy i paznokcie docenią wszystkie panie, które po zimie cierpią z powodu ich złego stanu. Jak widać systematyczne jedzenie czosnku niedźwiedziego w widoczny sposób wpływa więc nie tylko na poprawę naszego zdrowia ale także na naszą urodę. Czosnek niedźwiedzi powinien być wręcz obowiązkowym składnikiem diety palaczy i mieszkańców zanieczyszczonych miast gdyż zawarte w nim związki siarki posiadają właściwości odtruwające. Wiążą one nikotynę i metale ciężkie w związki, które następnie są wydalane z organizmu! Jeśli będziecie więc chcieli zachować go na dłużej i cieszyć się jego leczniczymi właściwościami przez cały rok, to możecie go zamrozić, zamarynować w oliwie lub zasuszyć.

 

www.dominikakustosz.com

 

Niektórzy oprócz liści wykorzystują także cebule czosnku. Można z nich przygotowywać lecznicze nalewki lub marynować je i zjadać jako dodatek do różnego rodzaju dań. Warto też wiedzieć, że z cebul można przygotować preparat, pozwalający zwalczać uciążliwe choroby roślin np.: mączniaki i zarazę ziemniaczaną. Również kwiaty czosnku niedźwiedziego są jadalne.

 

www.dominikakustosz.com

 

Czosnek niedźwiedzi bez problemu można kupić w sklepach ogrodniczych i zasadzić w ogrodzie, aby korzystać z jego leczniczych właściwości i cieszyć się jego pięknym wyglądem. Trzeba bowiem pamiętać, że roślina ta od roku 2004 objęta jest na terenie naszego kraju częściową ochroną gatunkową. Co więcej, w 2006 roku czosnek niedźwiedzi został umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ponieważ na obszarze Polski uznany został za narażony na izolowanych stanowiskach (kategoria zagrożenia [V]). Obecnie głównym zagrożeniem tego gatunku jest nieprawidłowa gospodarka leśna oraz niszczenie jego stanowisk podczas regulowania rzek w lasach łęgowych. Mniejszy, choć nie bez znaczenia, wpływ na wyniszczenie czosnku ma jego wyrywanie z naturalnych stanowisk przez nieodpowiedzialnych miłośników ziół.

 

3S8A4994.CR2

 

Artykuł ten został opublikowany w kwartalniku Tatry.