Loading

Wrzosowe miotełki

Luty 2016

Wrzosowe miotełki

Wszyscy wiedzą, że najpiękniejsze wrzosowiska podziwiać można w Szkocji, czy jednak pamiętamy, że wrzos rośnie także w Tatrach?

Wrzos jest rośliną niezwykle rozprzestrzenioną. Naturalnie występuje na obszarze Europy oraz w części Azji, a nawet w krajach północnej Afryki np. w Maroku. Obecnie można go podziwiać także w Ameryce Pólnocnej, a nawet w Australii i Nowej Zelandii gdzie został zawleczony lub jako uciekinier z upraw rozprzestrzenił się zasiedlając nowe dla niego obszary. Choć w naszym kraju występuje na całym obszarze to najlepiej podziwiać go w górach lub na jednym z największych wrzosowisk w Europie i największym w Polsce, mianowicie w Rezerwacie „Diabelskie Pustacie” nieopodal Bornego Sulinowa (w województwie zachodniopomorskim). W Tatrach występuje do wysokosci 2300 m n.p.m. Spotkać go można m.in. na szlaku na Kasprowy Wierch oraz w rejonie Tomanowego Przechodu. Wrzos lubi glebę o kwaśnym odczynie i otwarte, nasłonecznione przestrzenie. Rośnie także na stanowiskach półcienistych np. na zrębach lasów i w borach sosnowych.

 

IMG_4652

 

Wrzos zwyczajny nazywany też pospolitym (Calluna vulgaris) to zimozielona krzwinka. Jego łacińska nazwa wywodzi się najprawdopodobniej z greki i oznacza miotełkę, zamiatanie. Warto w tym miejscu przypomnieć, że dawniej z krzewinek wrzosu faktycznie wyrabiano miotły. Wrzos osiąga od 20 do 50 cm wysokości. Jego gałązki pokryte są naprzeciwległymi, drobnymi listkami przypominającymi igły. Niewiele osób wie, że korzenie wrzosu żyją w symbiozie ze strzępkami grzybi (grzybów workowatych Ascomycota), która dostarcza im wodę oraz sole mineralne w zamian pobierając od wrzosu substancje organiczne. Kwiaty są obupłciowe i również drobne (ok. 3-4 mm długości). Mają dzwonkowaty kształt, są lilioworóżowe i czterokrotne, a każdy otoczony jest zielonym, 4-listkowatym kieliszkiem. Zebrane są w jednostronnych wielokwiatowych gronach szczytowych. Zakwitają masowo na przełomie sierpnia i września kwitnąc aż do października. Bezpośrednio wiążą się z tym staropolskie przysłowia tj.: Kiedy sierpień wrzos rozwija – jesień krótka, szybko mija; Gdy na Siewną jest błękitnie, wtedy pięknie wrzos zakwitnie; Wrzesień chodzi po rosie, zbiera grzyby we wrzosie; Gdy wrzos z góry kwitnie, zima wcześnie przytnie. Warto także przypomnieć, że wrzesień w języku staropolskim nazywany był wrzośniem, a jego nazwa pochodziła właśnie od zakwitających wówczas wrzosów. Wracając do morfologii wrzosów warto jeszcze wspomnieć o ich owocach. Są to czterokomorowe torebki wypełnione licznymi, drobiniutkimi nasionami.

 

Wrzos zwyczajny

W medycynie naturalnej wrzos zazwyczaj stosowany był jako dodatek do mieszanek ziołowych. Wykorzystywano do tego celu ziele oraz kwiaty. Ziele zbiera się na początku kwietnia natomiast kwiaty na początku okresu kwitnienia, czyli w sierpniu lub we wrześniu. Ścina się górną część gałązek, a następnie suszy je w przewiewnym miejscu pamiętając o tym aby chronić materiał przed promieniami słonecznymi. Co ciekawe, wrzos można suszyć w temperaturze dochodzącej nawet do 40oC, a mimo to nie straci on cennych leczniczo substancji. Jeśli chce się otrzymać same kwiaty to po wysuszeniu gałązek należy ręcznie je zebrać. Koniecznie trzeba później przesiać je przez sito, tak aby kwiaty oddzielić od drobnych zanieczyszczeń np. liści. Wrzos najlepiej stosować w formie odwaru lub herbaty ziołowej pijąc pół szklanki 2–3 razy dziennie. Kwiaty wrzosu zawierają garbniki, flawonoidy: kwarcetynę i mirtycynę, arbutynę, hydrochinon, kwasy organiczne, sole mineralne (w tym w dużych ilościach potas i krzemionkę) i oleki eteryczne. Natomiast pędy bogate są w związki fenolowe. Zawierają także kwas chlorogenowy i jego 3-O-glukozyd, 3-O-galaktozyd oraz 3-O-arabinozyd. To dzięki tak bogatemu składowi chemicznemu wrzos ma działanie przeciwzapalne i hamuje rozwój bakterii w układzie pokarmowym. Wpływa także na zwiększenie wydzielania soków trawiennych i śliny, dzięki czemu ułatwia trawienie i przyswajanie substancji pokarmowych oraz wzmaga apetyt. Zawarte we wrzosie garbniki leczą biegunki i stany zapalne układu pokarmowego. Jednakże najbardziej znanym zastosowaniem wrzosu jest jego leczniczy wpływ na układ moczowy, a w szczególności jego zastosowanie w leczeniu chorób nerek (w tym kamicy) i dróg moczowych, oraz jego działanie moczopędne. Napary i herbaty wrzosowe polecane są także jako preparaty uspakajające i ułatwaiające zasypianie. Stosuje się je również pomocniczo w chorobach reumatycznych. Ze względu na dużą ilość krzemu i potasu wielu dermatologów, zaleca systematyczne picie herbaty wrzosowej w trakcie leczenia licznych chorób skórnych.

 

Wrzos zwyczajny

 

Wrzos ma zastosowanie nie tylko w medycynie naturalnej ale także w kosmetologii. Co raz więcej osób powraca do naturalnych kosmetyków, niejednokrotnie samemu je przygotowując. Warto więc wiedzieć, że badania naukowe wykazały iż wyciągi z wrzosu rewelacyjnie nawilżają skórę oraz chronią ją przed szkoliwymi czynnikami zewnętrznymi. Co więcej, regularne stosowanie kosmetyków z wrzosem powoduje, że skóra staje się jędrniejsza i widocznie odmłodzona. Z tego też powodu powstaje wiele upiększająco-wygładzających kremów z dodatkiem miodu wrzosowego. Również w zabiegach SPA wrzos odnalazł swoje zastosowanie. Będąc jednym z elementów ziołowych mieszanek dodawany jest do relaksacyjno-regenerujących kąpieli oraz w formie bogatego w przeciwutleniacze olejku wrzosowego używany jest do odmładzających masaży. Olejek wrzosowy zyskuje także popularność w profesjonalnych gabinetach manikiurzystek gdyż zapobiega on wysuszaniu i zdzieraniu płytki paznokci, nabłyszczając ją, poprawiając ogólną kondycję paznokci oraz utwardzając je. Ponadto, wrzos stosowany jest jako dodatek do szamponów i odżywek przeznaczonych do pielęgnacji ciemnych włosów wzmacniając je i zapobiegając ich nadmiernemu przetłuszczaniu.

 

IMG_4691

 

Pisząc o wrzosie koniecznie trzeba też wspomnieć o rubinowo-brunatnym miodzie wrzosowym. Przez wielu pszczelarzy uważany jest on za najsmaczniejszy ze wszystkich miodów. Niestety jest też jednym z najdroższych na naszym rynku. Ponoć z jednego hektara wrzosowiska pszczoły mogą wytworzyć około 200 kg miodu. Z powodu jego galaretowatej konsystencji trudno go wydobyć z plastrów. Miód wrzosowy zawiera wiele enzymów, wolnych aminokwasów i fitohormonów. Dzięki temu miód ten zwiększa odpornosć organizmu, chroni przed rozwojem zakażeń, działa bakteriobójczo i przeciwzapalnie. Wykazuje także działanie moczopędne oraz wpływa korzystnie na procesy trawienia ułatwiając przyswajanie składników pokarmowych i regulując pracę jelit. Ma on także ogromne zastosowanie w leczeniu przerostu prostaty.

 

Picture 082

 

Delikatne kwiaty wrzosu mają niezwykły urok szczególnie gdy zakwitają masowo. Dlatego tak chętnie sadzony jest w ogrodach, ale także uprawiany w doniczkach na balkonach, czy w domach. Ogrodnicy wyhodowali już ogromną ilość odmian różniących się między sobą głównie kolorem kwiatów od bieli, różu, fioletu, purpury aż do czerwieni, a także kolorem liści, który może być zielony, czerwonawy, złotawy lub srebrzysty. Jeśli pamięta się o kilku podstawowych zasadach to uprawa wrzosu nie stanowi większego problemu. Wrzos należy posadzić w miejscu nasłonecznionym, w przepuszczalnej, lekko wilgotnej glebie o pH 4,5 – 5,5. Jeśli chcemy aby nasze roślinki były wyjątkowo bujne i z roku na rok co raz to piękniej kwitły, to wiosną należy przyciąć zeszłoroczne pędy. Choć wrzos jest mrozoodporny to mając go w doniczce na balkonie należy pamiętać aby osłonić go przed zimnem. Później można się już tylko napawać jego pięknem.

 

Picture 112

 

Wrzos kojarzy nam się z melancholią, końcem lata i nadchodzącą szarą jesienią. Może warto abyśmy byli dla jego symboliki ciut łagodniejsi i podobnie jak Celtowie uwierzyli w magiczną moc tej rośliny, która włożona pod poduszkę może przynieść prorocze sny. To także oni uważali, że wrzos uczy opanowania i zachowania duchowej równowagi, a jednocześnie kojarzony jest z pasją i miłością. Być może stąd wywodzi się walijski zwyczaj dodawania wrzosów do ślubnych bukietów. Przecież nikt nie zaprzeczy, że jego lilioworóżowy kolor jest wyjątkowo romantyczny. Również Szkoci mają liczne zwyczaje związane z wrzosem. Uważają oni, że kolor wrzosu spowodowany jest krwią, która wsiąkła w ziemię podczas licznych walk. Jednocześnie twierdzą oni, że wrzos przynosi szczęście i chroni przed przemocą.

 

Artykuł ten został opublikowany w kwartalniku Tatry

Wrzos zwyczajny